مطالعه حقوق فرافردی: مبنایی برای دعاوی جمعی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه بوعلی سینا

2 دانشیار دانشگاه بوعلی سینا

3 دانشجوی دکترای دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

مشکلات ناشی از اقامه دعوای شخصی در مواردی که به تعداد کثیری از افراد جامعه ضرر وارد می‌شود، گاه باعث انصراف افراد از اقامه دعوا می‌گردد. یکی از راهکارهای حل چنین مشکلاتی استفاده از دعاوی جمعی است. این دعاوی با اعطای نمایندگی از جانب گروهی از زیان‌دیدگان به یک نفر، رسیدگی به دعاوی تعدادی از اشخاص که دعاوی مشابهی با زیان‌دیده دارند را در یک دعوای واحد، امکان‌پذیر می‌سازد. آمریکا با پذیرش دعاوی جمعی به‌عنوان مهد این دعاوی شناخته می‌شود. در کشورهای تابع نظام حقوقی رومی-ژرمنی  از جمله کشورهای اروپایی به دلیل تعارض این دعوا با برخی اصول و مبانی این نظام‌ها، دعاوی جمعی آمریکایی شناسایی نشده‌اند.گام نخست در قبول دعاوی جمعی، پذیرش و شناسایی حقوق جمعی یا گروهی یا حقوق فرافردی است. حق فرافردی موجودیتی مجزا از هر فرد یا گروهی از افراد دارد. این حق ضمن اینکه فردی نیست و بر افراد برتری دارد، صرفاً مجموعه‌ای از حقوق فردی محسوب نمی‌شود. در کشورهای عضو خانواده حقوقی رومی‌ـ ژرمنی، منظور از حق، عمدتاً حق فردی است. اما در نظام‌های کامن لا علاوه بر حق فردی، حق گروهی و فرافردی هم شناسایی شده است. از این حیث پذیرش دعاوی جمعی در نظام حقوقی آمریکا بر خلاف نظام حقوقی رومی-ژرمنی با مخالفت‌های مبنایی مواجه نشده است. بی‌تردید شناسایی و درک صحیح مبانی دعاوی جمعی و مطالعه عواملی که ضرورت پذیرش این دعاوی را در نظام‌های حقوقی دیگر ایجاد کرده، می‌تواند برای نظام حقوقی ایران که در این عرصه مقرراتی ندارد، راهگشا باشد.

کلیدواژه‌ها