امکان شناسایی غیرمنطقی بودن اعمال اداری به عنوان موجبات نظارت قضایی در نظام حقوقی ایران

نویسنده

دانشگاه مازندران

چکیده

در نظام حقوقی ایران، مغایرت با قوانین یا شرع یا خروج از حدود اختیارات، موجبات نظارت قضایی دیوان عدالت اداری بر اعمال اداری را تشکیل میدهند؛ حال آنکه در نظام حقوقی کامن لا، غیرقانونی بودن، غیرمنطقی بودن و نادرستی آیینی موجبات نظارت قضایی دادگاه ها بر اعمال اداری به شمار میآیند. طبق این دست هبندی، غیرعقلانی بودن ونزبری و عدم تناسب در زیرمجموعه غیرمنطقی بودن قرار میگیرند. این مقاله در صدد آن است تا با مطالعه مفهوم غیرمنطقی بودن و اجزاء آن در کامنلا و همچنین بررسی رویه قضایی دیوان عدالت اداری، به این موضوع بپردازد که آیا امکان شناسایی چنین جهتی برای نظارت قضایی توسط دیوان عدالت اداری وجود دارد یا خیر؟ مطالعه اخیر نشان داده است که دیوان در رویه خود عدم تناسب و همچنین غیرعقلانی بودن در مفهوم موسع آن را نه به طور مستقل، بلکه در مواردی در ذیلقانونی بودن و خروج از حدود اختیارات مورد شناسایی قرار داده است، لکن غیرعقلانی بودن ونزبری را از موجبات نظارت قضایی دیوان به شمار نیاورده است. این در حالی است که به نظرمیرسد جهت اخیر نیز در ذیل مفهوم سوء استفاده از اختیارات و خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص میشود، قابل شناسایی باشد.

عنوان مقاله [English]

 

چکیده [English]

In the Iranian legal system, illegality, opposition to the Sharia and actingultra vires constitute the grounds for judicial review of administrative acts bythe Administrative Justice Court. In contrast, in Common Law systemsillegality, irrationality and procedural impropriety are the grounds forjudicial review by courts. According to this classification, ‘wednesbury’unreasonableness and proportionality lie within irrationality as a ground ofjudicial review. This paper intends to study the concept of irrationality andits components as well as the jurisprudence of Administrative Justice Court,in order to clarify whether it is possible to identify this as a ground forjudicial review by the Administrative Justice Court. The recent study hasshown that although, in its precedents, the Court recognizes proportionalityand unreasonableness in the broad sense, it does not do so independently butas part of illegality and ultra vires actions. Although the court does notexplicitly recognize ‘wednesbury’ unreasonableness as a ground of judicialreview, it would appear that the said ground is identified in the appendix onthe concept of abuse of power and refusal to perform duties that hurtindividuals’ rights.