ارث خیار در فقه امامیه و حقوق ایران بارویکردی انتقادی به ماده 445

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 تحقیقات بنیادین

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد مقدس

3 گروه حقوق و علوم سیاسی دانشکده ادبیات دانشگاه بیرجند

4 کارشناس ارشد حقوق خصوصی دانشگاه رضوی

چکیده

چکیده
خیار یکی از حقوق شخص است که بر اساس مبانی قرآنی، روایی و اجماع فقیهان پس از مرگ وی به ورثه او منتقل می‌شود. قانون مدنی در ماده 445 اصل انتقال خیار به ورثه را پذیرفته است. بااین‌وجود در این قانون، راهکاری برای نحوه اعمال خیار در فرض تعدد ورثه، ارائه نشده است. قدر متیقن این است که در فرض توافق تمامی ورثه بر اعمال یا اسقاط حق خیار، بر اساس توافق ایشان رفتار می شود اما در فرض حصول اختلاف، در بین فقها و حقوق دانان دیدگاه‌های متعددی در خصوص نحوه اعمال خیار، وجود دارد. این دیدگاه‌ها عبارت‌اند از؛ نظریه استقلالی بودن حق هریک از ورثه، نظریه حق مستقل داشتن هریک از ورثه در حصه خود، نظریه عام بدلی بودن حق خیار و نظریه جمعی بودن (عموم مجموعی). در پژوهش حاضر پس از نقد و بررسی نظریات مطرح شده، نظریه چهارم به‌عنوان راه‌حل نهایی فقهی و حقوقی مسئله برگزیده شده و پیشنهاد اصلاح ماده 445 قانون مدنی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The inheritance of option right in Imamiyah jurisprudence and Iranian Law

نویسندگان [English]

  • Mohammad Roshan 1
  • sayyed Ali Razavi 2
  • sayyed Mohammad Razavi 3
  • sayyed Mohammad Ali Mosavifakhr 4
1 Fundamental search
2 Ph.D. condidate in Private Law Razavi University
3 Birjand University
4 Razavi university
چکیده [English]

Abstract: According to the Quran and traditions Options are one of the rights of the person and will be transferred to his inheritor after his death. Although the Transfer of Options to the inheritor has been accepted in Article 445 of the Iranian Civil Code, However, there isn’t any provision about how to apply this right when Number of heirs is more than one person. Undoubtly if all of the inheritor agree on the termination of the contract, the contract will be rescind and Also, if they agree on the Remaining contract. But there are several views and perspectives if they have different opinion. These views are: Theory that gives an independent right in all of the option right to any one of the inheritor, Theory that gives an independent right to any one of the inheritor in his share, Theory that gives options right to inheritor title So that if one of them rescisse the contract, the contract will be revocated, Theory says This right belongs to all inheritor؛ they shall aplly this right only together. After review and critique of all theories in this article the fourth theory was chosen as the final jurisprudence and legal solution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Right
  • warrant
  • inheritance
  • apply options
  • amount of inheritor Right
فهرست منابع الف) منابع عربی کتاب 1 .قرآن کریم. 2 .ابنبابویه قمی، ابى جعفر محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، قم: جامعه مدرسین، 1404ق. 3 .ابن زهره حلبی، حمزه بن علی، غنیة النزوع الی علمی الاصـول و الفـروع، قـم: نشـر اعتمـاد، 1417ق. 4 .ابن قدامه، عبداالله، المغنی فی فقه الامام احمد بن حنبل شیبانی، بیروت: دارالفکر، 1405ق. 5 .ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دارالفکر، 1414ق. 6 .ابوغده، عبدالستار، الخیار و أثره فی العقود، کویت: مطبعه مقهوی، 1395ق. 7.آخوند خراسانی، محمد کاظم، حاشیة کتاب مکاسب، تهران: وزارت ارشاد اسلامی 1406ق. 8 .اردبیلى، احمد، مجمع الفائدة والبرهان فـی شـرح ارشـاد الاذهـان، قـم: انتشـارات جامعـه مدرسین، 1403ق. 9.إصفهانی، محمد حسین، حاشیة کتاب المکاسب، قم: انتشارات علمیه، 1418ق. 10 .انصاری، شیخ مرتضى، مکاسب، قم: مجمع الفکر الإسلامی، 1420ق. 11 .باز اللبنانی، سلیم رستم، شرح المجلة، بیروت: المطبعة الادبیة ، 1923م. 12 .بحرانی، شیخ یوسف، الحدائق الناضرة فـی أحکـام العتـرة الطـاهرة، قـم: مؤسسـة النشـر الاسلامی، 1408ق. 13 .ثروت الونداوی، کمال، شرح احکام عقد البیع دراسـة مقارنـة مـع مجموعـة مـن التشـریعات العربیـة والاجنبیة، بغداد: مطبعة دار السلام، 1973م. 14 .حسینی روحانی، سید محمد صادق، فقه الصادق، قم: المطبعة العلمیة، 1412ق. 15 .حسینی روحانی، سید محمد صادق، منهاج الفقاهة، قم: مطبعه یاران، 1418ق. 16 .حسینی عاملی، سید محمد جواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعـد العلامـه، قـم: مؤسسـة آل البیت، بی تا. 17 .حسینی مراغی، میر عبدالفتاح، العناوین الفقهیه، قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1417ق. 18 .حکیم، سید محسن طباطبایى، منهاج الصالحین، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1410ق. 19 .حلی، ابوالقاسم جعفر بن حسن، شرائع الاسـلام فـی مسـائل الحـلال و الحـرام، تهـران: انتشارات استقلال، 1409ق. فصلنامه تحقیقات حقوقی شماره 82 ارث خیار در فقه امامیه و حقوق ایران با رویکردی انتقادی... 57 20 .حلی، ابوالقاسم جعفر بن حسن،، المختصر النافع فی فقه الإمامیـة، قـم: مؤسسـة المطبوعـات الدینیة، 1418ق. 21 .حلی، علامه حسن بن یوسف بن مطهر، قواعد الاحکام فی معرفـة الحـلال والحـرام، قـم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1413ق. 22 .حلی، علامه حسن بن یوسف بن مطهر، إرشاد الأذهان إلى أحکام الایمان، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1410ق. 23 .حلی، علامه حسن بن یوسف بن مطهـر، تحریر الأحکام، قـم: مؤسسـة آل البیـت(ع) للطباعـة و النشر، بی تا. 24 .حلی، علامه حسن بن یوسف بن مطهر، تـذکرة الفقهـاء، قـم: المکتبـة الرضـویة لاحیـاء الآثـار الجعفریة، بی تا. 25 .حمد شراره، عبدالجبار، نظریه نفی الضرر فی الفقه الاسلامی المقارن، طهران: رابطه الثقافـه و العلاقات الاسلامیه، 1418ق. 26 .حیدر، علـی، درر الحکام شرح مجلة الاحکـام، تعریـب المحـامی فهمـی الحسـینی، بیـروت: منشورات مکتبة النصر، بی تا. 27 .خوانساری، سید احمد، جامع المدارک فی شرح المختصـرالنافع، طهـران: مکتبـه الصـدوق، 1405ق. 28 .سنهوری، عبدالرزاق احمد، نظریه الحق فی الفقه الاسلامی، بیروت: دار احیـاء التـراث العربـی، 1997م. 29 .شربینی، محمد بن احمد، مغنی المحتاج، قاهره: مطبعه البابی، 1377ق. 30 .شهید اول، محمد بن مکى، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتـر انتشـارات اسـلامى، قم، 1417ق. 31 .شهید اول، محمد بن مکى، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، قم: مؤسسة النشر الاسـلامی، 1414ق. 32 .شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام إلى تنقـیح شـرائع اسـلام، قـم: مؤسسـة معارف اسلامی، 1413ق. 33 .شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضه البهیه فی شرح اللمعـه الدمشـقیه، قـم: انتشـارات داوری، 1410ق. 34 .طاهرى، حبیب االله، حقوق مدنى، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1418ق. 35 .طباطبائى، سید على، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل، قم: مؤسسة آل البیـت ( ع ) للطباعة والنشر، 1404ق. فصلنامه تحقیقات حقوقی شماره 82 ارث خیار در فقه امامیه و حقوق ایران با رویکردی انتقادی... 58 36 .طباطبایى حائرى، سید على، الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع، قم: انتشارات کتابخانـه آیة االله مرعشى نجفى، 1409ق. 37 .طباطبائی یزدی، سید محمد کاظم، حاشیة المکاسب، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1387ق. 38 .طوسی، أبی جعفر محمد بن حسن، الخلاف، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1407ق. 39 .طوسی، أبی جعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثـار الجعفریة، 1387ق. 40 .عامری، سعدون، الوجیز فی شرح العقود المسماة فی البیع والایجار، بغداد: مطبعة العانی، 1974م. 41 .فاضل آبی، حسن بن أبی طالب، کشف الرموز فی شرح المختصر النافع، قم: مؤسسـة النشـر الاسلامی ، 1410ق. 42 .فخر المحققین، شیخ أبی طالب محمد بـن الحسـن بـن یوسـف، إیضـاح الفوائـد فـی شـرح إشکالات القواعد، قم: المطبعة العلمیة، الطبعة الأولى، 1387ق. 43 .فضلی، جعفر، الوجیز فی شرح العقود المدنیة البیع والایجار والمقاولة، بی جـا، دار الکتـب للطباعة والنشر، 1989م.فیومى، احمد بن محمد مقرى، المصباح المنیـر فـی غریـب الشـرح الکبیر للرافعی، قم: منشورات دار الرضی، بی تا. 44 .قاضی، منیر، شرح المجلة، بیروت: مطبعة العانی، 1949م. 45 .کاشف الغطاء، محمد حسین، تحریر المجلة، نجف: المکتبة المرتضویة، 1359ق. 46 .کرکی، شیخ علی بن الحسین(محقق ثانی)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسـة آل البیت لاحیاء التراث، 1408ق. 47 .کلینی رازی، محمد بن یعقوب، الروضة من الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1389ق. 48 .مبارک، سعید، الملاحویش، طه، الفتلاوی، صاحب عبیـد، الوجیز فـی العقـود المسـماة البیـع والمقاولة، بغداد: دار الحکمة للطباعة والنشر، 1993م. 49 .معلوف، لوییس، المنجد فی اللغه، تهران: انتشارات فرحان، 1379 . 50 .موسوی خمینی، سید روح االله، البیع، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1410ق. 51 .موسوی خمینی، سید مصطفی، الخیارات، قم: مؤسسة تنظیم ونشر آثار امام خمینی (ره)، 1376. 52 .موسوی خوئی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، قم: مکتبه العلمیه، 1377. 53 .میرزاى قمى، ابو القاسم بن محمد حسن، جامع الشتات، تهران: مؤسسه کیهان، 1413ق. 54 .نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام فـی شـرح شـرائع الاسـلام، تهـران: دار الکتـب الاسلامیة، 1367. 55 .نجفی خوانساری، شیخ موسى، منیة الطالب فی شرح المکاسب، تقریرات میرزا محمـد حسـین نائینى، قم: موسسة النشر الاسلامی، 1418ق. فصلنامه تحقیقات حقوقی شماره 82 ارث خیار در فقه امامیه و حقوق ایران با رویکردی انتقادی... 59 56 .نراقى، احمد بن محمد مهـدی، مستند الشیعة فی أحکام الشـریعة، قـم: مؤسسـة آل البیـت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1419ق. 57 .نهاوندی، محمد بن میرزا عبدالرحیم، ضیاء الابصار فی مسائل الخیار، مشهد: بنیاد پژوهشـهای آستان قدس رضوی، 1391. 58 .وحید بهبهانی، محمد باقر، حاشیة مجمع الفائدة والبرهان، قم: منشورات مؤسسة علامة وحیـد بهبهانی، 1417ق. 59.هاشمى شاهرودى، سید محمود، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت علـیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، 1423ق. ب) منابع فارسی کتاب 60.فیض، علی رضا، مبادی فقه و اصول، انتشارات دانشگاه تهران، 1382 . 61 .امامی، سید حسن، حقوق مدنی، تهران، انتشارات اسلامیه، 1372. 62.کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری شرکت بهمن برنا، 1376 . 63 .بروجردی عبده، شیخ محمد، اصول قضاییـ حقوقی مستخرجه از احکـام دیـوان عـالی کشور، قسمت دوم، تهران: انتشارات رهام، 1382 . مقاله 64.محمدی، ابوالحسن، ارث خیار، سـایت قـوانین معاونـت آمـوزش دادگسـتری اسـتان تهـران(ژوئن http://ghavanin.ir/PaperDetail.asp?id=870 :در دسترس قابل)، 201