امکان‌سنجی فقهی تعیین میزان دیه اقلیت‌های دینی با توجه به حکم حکومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم و تحقیقات،تهران،ایران

2 دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

10.22034/jlr.2020.184282.1460

چکیده

در نظام حقوقی کیفری اسلام، مجازات‌های اسلامی (منصوص) به مجازات‌های اطلاق می‌شود که نوع، میزان، موجب و کیفیت اجرای آن در شرع به طور دقیق مشخص شده است و شامل حدود، قصاص، دیات و تعزیرات منصوص می‌شود.
از جمله موضوعات بحث‌برانگیز در محافل علمی که محل استفتاء از مراجع عظام تقلید نیز شده، این است که آیا به رغم منصوص بودن دیه اقلیت‌های دینی، از نظر شرعی این امکان وجود دارد که با توجه به حکم حکومتی در برهه‌ایی خاص حکم به تغییر میزان دیه اقلیت‌های دینی داد؟
حاصل این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شده، بیانگر آن است که از نظر شرعی امکان تغییر میزان دیه اقلیت‌های دینی با توجه به حکم حکومتی وجود دارد. بدین نحو که اگر چه مقتضای اصل اولی عدم ثبوت حکم حکومتی است لکن در صورت رعایت ضوابطی همچون موافقت با اهداف و مقاصد شریعت، تقدیم اهم بر مهم، قطعی بودن و رعایت مصالح عمومی، صدور حکم حکومتی امکانپذیر و به طور موقت قابل اثبات است و حاکم اسلامی در تغییر میزان دیه اقلیت‌های دینی اختیار دارد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential Feasibility of Determining the Diyat of Religious Minorities According to Government Decree

نویسندگان [English]

  • Fazlullah ranjbar 1
  • kazem Ghazizadeh 2
  • Mohammad Kazem Rahman Setayesh 3
1 Islamic Azad University Science and Research Branch, Theran, iran
2 Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

In the Islamic penal system, Islamic penalties refer to punishments that specify the type, amount, cause and quality of their execution in the Shari'ah, and include punishments, qisas, diat and ta'zir.
Among the controversial issues in the scholarly circles that have been mocked by the great religious authorities is whether, in spite of the legality of the religious minorities' blood money, it is practically possible to change the amount of blood money according to a particular state ruling. Religious minorities?
The results of this descriptive-analytical study indicate that religiously the amount of religious minorities can be changed according to the state order. In this way, although the primary requirement is non-approval of a government order, it is possible and provable to issue a government decree if it is in compliance with the objectives and purposes of the Shari'a, the prominence of the important, the certainty and respect of the public interest. The Islamic ruler has the power to change the amount of blood money for religious minorities

کلیدواژه‌ها [English]

  • First sentence
  • State sentence
  • Penal punishment
  • Religious minorities
  • Diyat
الف) منابع فارسی کتاب 1 .تقوی، سید محمدناصر، حکومت و مصلحت، تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1378 . 2 .جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران: انتشارات گنج دانش، چاپ دهم، .1378 3 .جوادی آملی، عبداالله، ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ دهم، 1389 . 4 .خمینی، سید روح االله، ولایت فقیه، حکومت اسلامی، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ سیزدهم، 1385 . 5 .خمینی، سید روح االله، صحیفه امام، جلد 10 ،تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ دوم، 1386 . 6 .صرامی، سیف االله، مبانی احکام حکومتی از دیدگاه امام خمینی (ره)، تهران: نشر عروج، چاپ هفتم، 1374 . 7 .طهماسبی نیک، علی، ثبات و تغییر در جرایم و مجازاتها، قم: نشر قضا، 1387 . 8 .عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی؛ قواعد فقه سیاسی، جلد 9 ،تهران: انتشارات امیرکبیر،1384 . 9.کاتوزیان، ناصر، توجیه و نقد رویه قضایی، تهران: انتشارات میزان، چاپ دوم، 1381 . 10.کلانتری، علیاکبر، حکم ثانوی در تشریع اسلامی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ دوم، 1388 . 11 .مرعشی، سید محمدحسن، دیدگاههای نو در حقوق کیفری، جلد 1 ،تهران: انتشارات میزان، چاپ دوم، 1370 . فصلنامه تحقیقات حقوقی شماره 92 امکانسنجی فقهی تعیین میزان دیه اقلیتهای دینی... 269 12 .مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه، مجموعهی آراء فقهی، قضایی در امورکیفری، جلد1 ،قم: مرکز تحقیقات فقهی قوه قضائیه، چاپ اول، 1381 . 13 .معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه، مجموعه نظریات مشورتی فقهی درامورکیفری، جلد 1 ،قم: معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه، چاپ اول، 1382 . 14 .یوسفیان، نعمت االله، احکام حکومتی، قم: زمزم هدایت، چاپ اول، 1391 . مقاله 15 .جعفری، محمدتقی، جایگاه تعقل و تعبد در معارف اسلام ، مجله حوزه،1371 ،شماره 49 . 16 .هاشمی شاهرودی، سید محمود، دیه اهل ذمه و شهروندان مسلمان، فصلنامه فقه اهل بیت، 1380 ،شماره28. ب) منابع عربی 17 .قرآن کریم. 18 .ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین محمدبن مکرم، لسان العرب، جلد12 ،بیروت: دارالفکر، چاپ سوم، 1414 . 19 .جوهری، اسماعی بن حماد، صحاح اللغه، جلد2 ،بیروت: دارالفکر، چاپ اول، 1418 . 20 .حر عاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، جلد29 ،قم: مؤسسه آل بیت (ع)، چاپ اول، 1409 . 21 .حکیم، سید محسن، حقائق الاصول، جلد1 ،قم: منشورات بصیرتی، چاپ اول، بی تا. 22 .حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف، تبصره المتعلمین فی احکام الدین، تهران: مؤسسه چاپ و نشر وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ دوم، 1411 . 23 .حلی (محقق حلی)، نجم الدین جعفربن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال وحرام، جلد3 ،قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، 1408 . 24 .حلی، مقدادبن عبداله سیوری، نضدالقواعد الفقیهه علی مذهب الامامیه، قم: مکتبه آیه االله العظمی المرعشی النجفی، چاپ اول، 1403 . فصلنامه تحقیقات حقوقی شماره 92 امکانسنجی فقهی تعیین میزان دیه اقلیتهای دینی... 270 25 .خمینی، سید روح االله، کتاب البیع، جلد 2 ،قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چاپ چهارم، .1410 26 .خمینی، سید روح االله، تحریرالوسیله، جلد2 ،قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ دوم، .1421 27. خمینی، سید روح االله، تحریرالوسیله، جلد2 قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول، .1423 28 .خمینی، سید روح االله، تحریرالوسیله، جلد2 ،قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ دوم، .1413 29 .صافی گلپایگانی، لطف االله، الاحکام الشرعیه ثابته لاتتغیر، قم: دارالقرآن کریم، چاپ اول، 1412 . 30 .صدر، سید محمدباقر، اقتصاد نا، جلد2 ،قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ اول، 1425 . 31 .طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن، تهذیب الاحکام، جلد10 ،تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407 . 32 .فیومی، احمدبن محمدبن علی، مصباح المنیر، جلد 2 ،بیروت: المکتبه العلمیه، بیتا. 33 .مشکینی، علی، اصطلاحات الاصول، قم: انتشارات حکمت، چاپ اول، 1348 . 34 .مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه، جلد1 ،قم: مدرسه امیرالمؤمنین (ع)، چاپ دوم، 1413 . 35 .موسوی خوئی، سید ابوالقاسم، مبانی تکمله المنهاج، جلد 42 ،قم: مؤسسه احیا آثار امام الخوئی (ره)، چاپ اول، 1422 . 36 .میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، قوانین الاصول، جلد2 ،تهران: کارخانه آقا سید مرتضی، چاپ اول، 1304 . 37 .نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد2، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404 .