تاثیر اندیشه‌های سوسیالیستی بر تدوین و نگارش اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

چکیده

بررسی پژوهش‌های انجام شده در حوزه‌ی تاریخ تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که اندیشه‌ها و خوانش فقهی و اسلامی، بیش از دیگر زوایای موثر در تنظیم اصول قانون اساسی مورد توجه پژوهشگران حقوق اساسی بوده است. مبرهن است که دست‌یابی به فهمی درست و همه‌جانبه از زوایای گوناگون قانون اساسی، نیازمند بررسی دقیق و موشکافانه‌ی همه‌ی جریان-های سیاسی، اجتماعی و فکری موثر در تدوین آن است. جنبش چپ و هواداران سوسیالیسم یکی از جریان‌های سازمان‌یافته و پرهوادار در نخستین روزهای انقلاب 1357 بود که با پیشینه‌ی کهن و پشتیبانی نیرومند اجتماعی‌اش، تاثیرات ژرفی بر رویدادهای سال‌های آغازین انقلاب، به ویژه درونمایه و شیوه‌ی نگارش اصول اقتصادی قانون اساسی بر جای گذاشت. از میان احزاب و گروه‌های پرشمار چپگرا و هوادار سوسیالیسم که پس از سرنگونی نظام شاهنشاهی مجال تنفس و کنشگری یافتند، حزب توده، اتحادیه کارگران، دهقانان و زحمتکشان و سازمان مجاهدین خلق نقشی بسیار پررنگ در این زمینه داشته‌اند. بررسی یادداشت‌ها، نامه‌ها، بیانیه‌ها و گزارش‌های منتشر شده در بازوان مطبوعاتی و نشریات هوادار سه جریان یادشده، نشان از آن دارد که اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تا اندازه‌ی بسیاری متاثر از مواضع و اندیشه‌های آنان است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The influence of socialist ideas on the formulation and writing of the economic Articles of the constitution of Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Ghodratallah Rahmani 1
  • Amir Hamidi 2
1 Department of Public and International Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Allameh Tabatabaei university, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract

A review of research conducted in the field of the history of drafting the Constitution of the Islamic Republic of Iran shows that jurisprudential and Islamic ideas and readings have been considered by scholars more than other effective angles in formulating the Articles of the constitution. It is obvious that achieving a correct and comprehensive understanding of the various aspects of the constitution requires a careful and meticulous study of all political, social and intellectual currents that are effective in its formulation. The leftist and the supporters of socialism were one of the most organized and popular currents in the first days of the 1979 revolution due to its strong social support, it had a profound effect on the events of the early years of the revolution, especially on Writing style of the economic Articles of the constitution. Among the many leftist and pro-socialist parties and groups that emerged after the fall of the monarchy, the tudeh party, the Union of Workers, Peasants and toilers and the People's Mojahedin Organization of Iran have played a very important role In this context. Review of notes, letters, statements and reports published in the publications of the press organizations of the three mentioned currents Shows that the content and style of writing the economic Articles of the Constitution of the Islamic Republic of Iran is greatly influenced by their orientations and thoughts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: the Constitution of Islamic Republic of Iran
  • Assembly of Constitutional Experts
  • economic Articles
  • Socialist tendencies
  • Leftist parties

مراجع

  1. منابع

    کتاب­ها

    1. آقابخشی، علی/افشاری راد، مینو، فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر چاپار، چاپ اول، ویرایش ششم، 1383
    2. آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل­محمدی، تهران: نشر نی، چاپ یازدهم، 1377
    3. بهروز، مازیار، شورشیان آرمانخواه، ناکامی چپ در ایران، تهران: نشر امیرکبیر، چاپ یکم، 1380
    4. حزب توده­ی ایران، اسناد و اعلامیه­های حزب توده ایران از شهریور 57 تا اسفند 1358، نشر حزب توده­ی ایران، تهران: چاپ اول، 1359
    5. زیباکلام، صادق، غرب چگونه غرب شد؟، تهران: نشر روزنه، 1394.
    6. سازمان مجاهدین خلق ایران، جنبش ملی مجاهدین و ارتجاع: دو شیوه­ی برخورد با جنبش ملی مجاهدین از قانون اساسی تا انتخاب ریاست جمهوری، تهران: نشر سازمان مجاهدین خلق ایران، 1359.
    7. فوران، جان، مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران از دورن صفویه تا سال­های پس از انقلاب، ترجمه احمد تدین، تهران: نشر رسا، چاپ دوم، 1387.
    8. قاضی شریعت­پناهی، ابوالفضل، بایسته­های حقوق اساسی، تهران: نشر میزان، چاپ سی و نهم، پاییز 1389.
    9. قلفی، محمدوحید، مجلس خبرگان و حکومت دینی در ایران، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج، 1386.
    10. مجلس شورای اسلامی، راهنمای استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، چاپ اول، 1368.
    11. مجلس شورای اسلامی، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، جلد اول، چاپ اول، 1364.
    12. مجلس شورای اسلامی، صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی، جلد سوم، چاپ اول، 1364.
    13. مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، سیاست و سازمان حزب توده از آغاز تا فروپاشی، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی، 1370.
    14. وزارت ارشاد اسلامی، بررسی مستندی از مواضع گروه­ها در طول سه سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، قم: دفتر تحقیقات وزارت ارشاد اسلامی، بی­تا.

    مقالات و یادداشت­ها

    1. تاجیک، احسان، شریعتی و چپ ایدئولوژیک، فصلنامه سیاست، سال دوم ، شماره ششم، تابستان 1394، صص 87-102.
    2. چوپانی یزدلی، محمدرضا، مبانی و منابع قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه بصیرت، سال دوازدهم، شماره­ی 35، صص 87-103.
    3. شاهدی، مظفر، دغدغۀ جریان­های سیاسی در موضوع جمهوریت و اسلامیت نظام در فرایند تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه­ی تاریخ­نامه­ی انقلاب، سال اول، دفتراول، بهار و تابستان 1396، شمارۀ پیاپی 1، صص 29- 60.
    4. شاهدی، مظفر و محسن بهشتی­سرشت، تکثرگرایی و سیاست ورزی حزبی در آراء و عمل سیاسی حزب تودة ایران: از تأسیس نظام جمهوری اسلامی تا برگزاری رفراندوم قانون اساسی، فصلنامه­ی تاریخ­نامه­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ی انقلاب، سال سوم، دفتر اول تا چهارم، بهار - زمستان 1398، شماره­ی پیاپی 5 و 6، صص39-60.
    5. طالبان، محمدرضا، تاملی بر تکنیک ردیابی فرایند در مطالعات انقلاب اسلامی ایران، پژوهشنامه متین، شماره­ی 40، صص 91-116.
    6. گرجی، علی اکبر و مرتضی رضایی، نقش افراد، احزاب و گروه های سیاسی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 66، صص 51-80.
    7. فوزی، یحیی، استراتژی و عملکرد سازمان مجاهدین خلق در برخورد با جمهوری اسلامی، فصلنامه­ی علمی و پژوهشی متین، 1386، شمارگان 34 و 35، صص 89-112.
    8. بی­نام، در پیش­نویس قانون اساسی به نظام اقتصادی توجه شده است؟ هفته­نامه­ی اتحاد کارگران، دهقانان و زحمتکشان، سال اول، شماره­ی 36، دوازدهم شهریور 1358، صص 1 و 2.
    9. بی­نام، زحمتکشان و پی­شنویس قانون اساسی، هفته­نامه­ی اتحاد کارگران، دهقانان و زحمتکشان، سال اول، شماره­ی 17، نهم تیرماه 1358، صص 1 و 3.
    10. بی­نام، گزارش شرکت کاندیداهای اکثریت چریک­های فداییان خلق، روزنامه­ی بامداد، شماره­ی 94، سوم مرداد 1358، ص 3.
    11. بی­نام، قانون اساسی و افکار عمومی، مجاهدین و قانون اساسی، نشریه­ی پیغام امروز، شماره­ی 121، چهارشنبه، 10 مرداد 1358، ص 3.
    12. بی­نام، قانون اساسی باید نفی طبقات، استثمار و امپریالیسم را تضمین کند (گزارش کنفرانس مطبوعاتی اعضای کادر رهبری سازمان مجاهدین خلق)، نشریه­ی پیغام امروز، شماره­ی 121، چهارشنبه، 10 مرداد 1358، صص 1 و 8.
    13. بی­نام، نظر مجاهدین خلق درباره­ی رفراندوم و قانون اساسی، روزنامه اطلاعات، شماره­ی 15811، یکشنبه بیست و هفتم اسفندماه 1358، ص 2.
    14. بیانیه­ی سازمان مجاهدین خلق ایران در خصوص مجلس خبرگان قانون اساسی، نشریه­ی مجاهد، شماره­ی 2، هشتم مرداد 1358، ص 5.
    15. بیانیه­ی جنبش مسلمانان مبارز درباره­ی انتخابات مجلس خبرگان، نشریه­ی امت، شماره­ی 17، هفدهم مردادماه 1358، صص 1 ، 3 و 7.

    منابع لاتین:

    1. Ladjevardi, Habib. Labor Unions and Autocracy in Iran. Contemporary issues in the Middle East. Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press, 1985. p. 47.
    2. Halliday, Fred. Trade Unions and the Working Class Opposition, in MERIP Reports, No. 71 (Oct. , 1978), pp. 7-13.

    منابع اینترنتی:

    1. 32. اعلامیه­ی کمیته­ی مرکزی حزب توده ، به مناسبتِ هفتاد و سومین سالگرد تأسیس حزب توده­، نشریه­ی نامه­ی مردم، شماره ۹۵۶ ، ۳۱ شهریور ماه ۱۳۹۳ منتشره در پایگاه داده­ی حزب توده­ی ایران به نشانی: https://www.tudehpartyiran.org/2013/09/23

     

     

     

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 15 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری: 26 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش: 30 مهر 1401

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار