بازتاب قاعدة درء درباره اقرار

شیری ورنامخواستی, عباس

doi:10.52547/jlr.2023.229458.2368

بازتاب قاعدة درء درباره اقرار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عباس شیری ورنامخواستی

دانشیار

10.52547/jlr.2023.229458.2368

چکیده

اصل بر بی‌گناهی متّهم است. اتّهام متّهم، باید در یک فرآیند قانونی، بدون هرگونه شک و تردید مورد رسیدگی قرار بگیرد. بر همین اساس، قواعد ویژه‌ای در بارة دلایل اثبات دعوای کیفری، از جمله قاعده درء وجود دارد، که دارای کاربرد وسیعی در آن زمینه است. به ویژه در قلمروی اقرار، به عنوان ملکه دلایل در اثبات بزهکاری، قاعدة درء حاکمیّت دارد. به موجب این قاعده، هرگونه شک و تردید در صحّت اقرار و موضوعات مرتبط با آن، موجب بی‌اعتباری آن خواهد شد. تردید در شرایط اقرار کننده، ارزیابی اعتبار اقراری که بعداً اقرار کننده از آن رجوع نموده، بی‌اعتباری اقرار خارج از دادگاه، ارزیابی اعتبار اقرار نزد دادگاه، تجزیه در اقرار و بررسی شبهه در اعتبار اقرار مقیّد و مرکب، شبهه در نصاب لازم برای اقرار متناسب با هر جرم، اقرار ناشی از تهدید، اکراه، شکنجه، تلقین و اغفال، از اهمّ موضوعات مرتبط با اِعمال قاعدة درء، دربارة اقرار است، که در این مقاله مورد بحث قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

حقوق جزا و جرم شناسی

عنوان مقاله [English]

Reflecting on the rule of Daraa about confession

نویسنده [English]

abbas shiri

دانشیار

چکیده [English]

The principle is based on the innocence of the accused. The accusation of the accused must be dealt with in a legal process without any doubt. Based on this, there are special rules about the reasons for proving a criminal case, including the rule of Daraa, which has a wide application in this field.

Especially in the realm of confession, as the queen of reasons in proving guilt, the rule of law rules. According to this rule, any doubt about the authenticity of the confession and its related issues will invalidate the confession. Doubts in the conditions of the confessor, evaluation of the validity of the confession which the confessor later referred to, invalidity of the confession outside the court, evaluation of the confession before the court, analysis of the confession and examination of the doubt in the validity of the bound and compound confession, doubt in the necessary quorum for the confession according to Any crime, confession caused by threats, reluctance, torture, indoctrination and omissions, is one of the most important issues related to the Daraa rule about confession, which is discussed in this article.

کلیدواژه‌ها [English]

proof of litigation
confession
non-reshid
binding confession
compound confession

مراجع

فهرست منابع و مأخذ

الف ـ کتاب‌ها:

فارسی
1. امامی، سید حسن: حقوق مدنی، جلد ششم، چاپ ششم، بهار 1364، انتشارات ابوریحان.
2. ده‌آبادی، احمد: ادلة اثبات کیفری در اسلام، چاپ اوّل، 1398، سازمان انتشارات پژوهشگاه و فرهنگ و اندیشة اسلامی.
3. شیری، عباس: عدالت ترمیمی، چاپ سوم، پاییز 1401، نشر میزان.
4. غلاملو، جمشید: محکومیّت بی‌گناهان، رویکرد میان رشته‌ای به ادلة اثبات کیفری، چاپ دوم، 1399، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
5. کاتوزیان، ناصر: اثبات و دلیل اثبات، جلد اوّل، قواعد عمومی اثبات، اقرار و سند، چاپ دهم، پاییز 1399، بنیاد حقوقی میزان.
6. محقّق داماد، سید مصطفی: قواعد فقه، بخش قضایی، چاپ هفتم، 1398، مرکز نشر علوم اسلامی.
7. مرادی، حسن: جرایم علیه اشخاص (جنایات)، چاپ اوّل، 1396، نشر میزان.
8. مرعشی شوشتری، سید محمدحسن: دیدگاه‌های نو در حقوق کیفری اسلام (2ـ1)، به کوشش: عباس شیری، چاپ اوّل، بهار 1397، نشر میزان.
9. نجفی، محمدحسن: جواهرالکلام، جلد 26، 35، 41، چاپ دوم، 1363، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
عربی
1. ابن ادریس حلّی، ابی جعفر محمد بن منصور: السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، جلد دوم، چاپ دوم، 1410 هجری قمری، انتشارات مؤسسه نشر اسلامی قم.
2. ابن جُزَیْ، ابی القاسم محمّد بن احمد: القوانین الفقهیة فی تخلیص مذهب المالکیة، 2015 میلادی، نشر الیاقوتة الحمراء للبرمجیات.
3. ابن عبدالعالی، علی (معروف به محقّق کرکی): جامع المقاصد، فی شرح القواعد، جلد 9، مؤسسه آل البیت (ع)، لاحیأ التراث، چاپ اوّل، رجب 1401، قم.
4. ابن مکی العاملی، محمد بن جمال (معروف به شهید اوّل): اللمعة الدمشقیة، چاپ اوّل، 1411 هجری قمری، انتشارات دارالفکر، قم.
5. الترمذی محمد بن عیسی بن سورة: سنن الترمذی، جلد دوم، چاپ دوم، 1403 هـ.ق، دارالفکر لطباعة و النشر و التوزیع.
6. الجبعی العاملی، زین‌الدین (معروف به شهید ثانی) الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، جلد 2، 9 و 10، چاپ اوّل 1410 هجری قمری، انتشارات جامعة النجف الدینیة.
7. الحر العاملی، محمد بن الحسن: وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة (دورة 20 جلدی)، جلدهای 16، 18 و 19، 1388 هـ.ق، دارالکتب الاسلامیة، تهران.
8. الطوسی، محمدبن الحسن: الخلاف فی‌الاحکام، 1416 هـ.ق، چاپ اوّل، دفتر انتشارات اسلامی.
9. الطوسی، محمدبن الحسن: المبسوط، جلد 3 و 5، 1393 هـ.ق، المکتبة المرتضویّه لاحیاء الآثار الجعفریّة.
10. القرافی، شهاب الدین احمد بن ادریس: الفروق، انوار البروق فی أنواءِ الفُروق، 4 اجزاء فی 2 مجلد، 1413 هـ ق، دار السّلام لطباعة و النشر و التوزیع.
11. الکاسانی، ابوبکر ابن مسعود: البدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، جلد 7، 1406 هـ.ق، المطبعة الثانیة، دار الکتب العلمیّة.
12. حلّی، ابوالقاسم نجم‌الدین: شرائع الاسلام، جلد 4، دارالاضواء، بیروت، 1403 هـ.ق.
13. حلّی، الحسن بن یوسف بن المطهر: تذکرة الفقهاء، 1425 هـ.ق، چاپ اوّل، مؤسّسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث.
14. خمینی، روح‌الله، تحریر الوسیلة، جلد دوم، مؤسّسه نشر اسلامی، قم، 1363 هـ.ش.
15. خویی، سیدابوالقاسم: مبانی تکملة المنهاج، جلد اوّل، مطبعة الآداب نجف، بی‌تا.
16. سیوطی، عبدالرحمن: الاشباه و النظایر، مطبعة الاولی، 1411 هـ.ق، دار الکتب العلمیة.
17. طباطبایی، سید علی: ریاض المسائل، جلد 2 مؤسسه آل‌البیت (ع)، بی‌تا.
18. قرقور، خالد: قواعد الاثبات فی الشریعة الاسلامیة، بی‌تا، بی‌نا.
19. کلینی، محمدبن یعقوب: الکافی، جلد 7، دارالکتب الاسلامیّه، 1367، هـ.ش.
ب ـ مقالات:
1. اردوان، ارژنگ/حمیدی، محمدرضا: اثر اقرار نا تمام در امور کیفری، از تعزیر تا تطهیر، مندرج در مجلة: پژوهشنامة حقوق کیفری، دانشگاه گیلان، سال هفتم، شمارة اوّل، بهار و تابستان (1395)، شمارة پیاپی 13، صفحات 7 تا 22.
2. ده‌آبادی، احمد: تجزیه پذیری اقرار مقیّد در امور کیفری و مدنی، منتشره در مجلة حقوق اسلامی، دورة 9، شمارة 35، شمارة پیاپی، 35، بهمن 1391، صفحات 7 تا 35.
3. شهیدی، مهدی: «اقرار غیرمجرّد»، مندرج در مجلة حقوقی دادگستری، شمارة یک، صفحه 40 تا 56، 1370.
4. شیری، عباس: قلمروی قاعدة درء در عناصر سه‌گانه جرم، مندرج در مجلة تحقیقات حقوقی، دانشکدة حقوق دانشگاه شهید بهشتی، شمارة 95، آبان 1400، صفحات 227 تا 258.
5. صفار، محمد جواد: «قاعدة تجزیه‌ناپذیری اقرار و دامنة اجرای آن»، مندرج در: نامة مفید، سال ششم، شمارة 2، 1379، شمارة 22 پیاپی، صفحات 3 تا 33.
6. کرمی، روح‌الله: اقرار سفیه در دعاوی کیفری؛ نقدی بر مادة 170 قانون مجازات اسلامی، مندرج در فصلنامة فقه و اصول، دانشگاه فردوسی مشهد، دورة 54، شمارة پیاپی، 128، صفحات 11 تا 27، خرداد ماه 1401.
7. کرمی، روح‌الله: رجوع از اقرار کیفری، مندرج در فصلنامة تحقیقات حقوقی شمارة 94، صفحات 165 تا 188.
ج ـ منابع رویة قضایی:
1. مجموعة آرای قضایی، شعب دیوان عالی کشور (حقوقی و کیفری)، سال 1391، مرکز مطبوعات و انتشارات قوة قضاییه، چاپ اوّل، تاریخ انتشار 1393.
2. مجموعة آرای شعب دیوان عالی کشور (کیفری)، 1392، مرکز مطبوعات و انتشارات قوة قضاییه، چاپ اوّل، تاریخ انتشار 1395.
3. مجموعة آراء شعب دیوان عالی کشور (کیفری)، مهر ماه 1393، مرکز مطبوعات و انتشارات قوة قضاییه، چاپ اوّل، 1396.
4. مجموعة آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران (کیفری) تابستان 1393، چاپ اوّل، 1396، مرکز مطبوعات و انتشارات قوة قضاییه.
5. مذاکرات و آراء هیأت عمومی دیوان عالی کشور، جلد 6، سال 1379، چاپ اوّل، ادارة وحدت رویّه و نشر مذاکرات دیوان عالی کشور، چاپ روزنامة رسمی، 1382.
6. مذاکرات و آراء هیأت عمومی دیوان عالی کشور، جلد 11، سال 1384، چاپ اوّل منتشره در سال 1387، ناشر: اداره وحدت رویه و نشر مذاکرات هیأت عمومی دیوان عالی کشور.
7. مذاکرات و آراء هیأت عمومی، دیوان عالی کشور، سال 1388، جلد 15، چاپ اوّل، سال 1392، ادارة وحدت رویه، چاپ روزنامة رسمی.
8. مذاکرات و آراء هیأت عمومی دیوان عالی کشور، 1397، جلد 24، بخش اوّل، تاریخ انتشار تابستان 1399.
9. مذاکرات و آراء هیأت عمومی دیوان عالی کشور، جلد 25، 1398، بخش اوّل، ادارة وحدت رویّه، چاپ روزنامه رسمی، تاریخ انتشار تابستان 1400.
د ـ منابع انگلیسی:
1. Dolinco, David: Restorative Justice and Justification of Punishment, UTAH Law Review, pp 319-342, 2003.
2. Walen, Alec: Proof Beyond a Reasonable Doubt: A Balanced Retributive Account, Louisiana Law Review, Vo1. 76 Number 2, P.358, Winter 2015
هـ. سایت‌ها:
1. jri.ac.ir
2. ir
3. org